Uzun yıllardır alım satım işlemlerinde tapuda gerçek satış bedelini gizleyerek, belediye rayiç bedeli üzerinden işlem yapma alışkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın devreye aldığı yapay zeka destekli denetim mekanizmaları sayesinde artık sürdürülebilir değil. Kısa adı MEVA (Mekânsal Veri Analizi) olan sistem, gayrimenkul sektöründe "kimse fark etmez" dönemini kapatan bir "dijital dedektif" gibi çalışıyor.
Çapraz Denetim Ağı Kuruldu
MEVA sistemi, sadece vergi dairelerinin elindeki verilerle yetinmiyor; banka ekspertiz raporlarından kredi kayıtlarına, internetteki emlak ilan sitelerinden tapu verilerine kadar tüm dijital ayak izlerini birbirine bağlıyor. Yapay zeka, bir gayrimenkulün bulunduğu bölgedeki emsal satış değerlerini ve ilan sitelerindeki fiyat aralıklarını saniyeler içinde analiz ederek, tapudaki beyanla piyasa gerçeği arasında bir uçurum olup olmadığını belirliyor. Eğer beyan edilen rakam, sistemin öngördüğü değerin çok altındaysa, "düzeltme yazısı" otomatik olarak mükellefin adresine veya dijital tebligat kutusuna düşüyor.
Denetimde Yeni Nesil Yaklaşım
Artık sahada tek tek dosya incelemek yerine, binlerce işlem merkezi bir veri havuzunda süzgeçten geçiriliyor. Bakanlığın bu yaklaşımı, denetimlerin "tesadüfi" olmaktan çıkıp "veri odaklı" hale geldiğini gösteriyor. Vatandaşların, "benim işlemim eski tarihli, kimse dönüp bakmaz" diye düşündüğü dosyalar bile bu dijital tarama ağına takılabiliyor. Bu durum, sadece yeni satışlar için değil, geçmişe dönük verilerin taranmasıyla da piyasada büyük bir hareketliliğe yol açıyor. Uzmanlar, gayrimenkul piyasasında artık şeffaflığın bir tercih değil, hukuki bir zorunluluk olduğunun altını çiziyor.
