Emeklilik sisteminde son yıllarda uygulanan taban aylık tamamlama politikaları, alt gruptaki emeklilerin gelirini korumayı amaçlasa da uzun yıllar yüksek prim ödeyen sigortalılar açısından ciddi bir eşitsizlik tablosu ortaya çıkardı. Prim gün sayısı ve ödenen kazanç tutarı arasındaki ilişkinin zayıflaması, çalışma hayatındaki vatandaşların sistemde kalma motivasyonunu olumsuz etkiliyor. Sosyal güvenlik uzmanları, maaş skalasının tek tipleşmesinin hem SGK'nın aktüeryal dengesini bozduğu hem de kayıt dışı istihdam riskini artırdığı yönünde görüş bildiriyor.
Kayıt Dışı İstihdam Riski ve Sistemdeki Adaletsizlik
Sosyal Güvenlik Kurumu Uzmanı Ersin Bayav, mevcut aylık bağlama parametrelerinin çalışanları sistem dışına ittiğine dair çarpıcı tespitlerde bulundu. Vatandaşların yüksek prim ödemelerine rağmen emeklilikte düşük aylıklarla karşılaşacaklarını görmelerinin çalışma hayatını olumsuz etkilediğini vurguladı.
Sistemdeki tıkanıklığı ve çözüm önerilerini özetleyen temel maddeler şunlardır:
-
Tek Tipleşen Skala: Türkiye'de yaklaşık 7 ila 8 milyon emeklinin aynı taban aylık seviyesinde buluştuğu ve maaş skalasının daraldığı belirtildi.
-
Sistemde Kalma İsteğinin Azalması: 9 bin gün prim ödeyen bir sigortalının düşük aylık alacağını bilmesinin, kayıtlı çalışmaya olan inancını zayıflattığı kaydedildi.
-
Asgari Ücret Sınırı Talebi: Yüksek prim ödeyen çalışanların emekli olduklarında en azından asgari ücretin üzerinde bir maaş almalarının özendirici olacağı aktarıldı.
-
Kayıt Dışılıkla Mücadele: Maaş adaletinin sağlanması durumunda çalışanların kayıtlı sistemde kalmayı tercih edeceği ve SGK gelirlerinin artacağı ifade edildi.
"İntibak Düzenlemesi Sistemdeki Güveni Yeniden Tesis Edecek"
Sosyal güvenlik sisteminin temel dayanağının "ödenen prim kadar emekli aylığı almak" olduğunu hatırlatan Ersin Bayav, mevcut aksaklıkların ancak kapsayıcı bir intibak yasasıyla çözülebileceğini dile getirdi. Prim ödeme gün sayısı ile prime esas kazanç tutarlarının dikkate alındığı adil bir hesaplama modeline geçilmesinin, hem kayıt dışı çalışmanın önüne geçeceğini hem de vatandaşın Sosyal Güvenlik Kurumu'na olan güvenini tazeleyeceğini söyledi.
