Bitlis’in Hizan ilçesinde yetiştirilen üzümler, asırlık yöntemlerle pekmeze dönüştürülüyor. Atalarından kalan üretim geleneğini sürdüren köylüler, zahmetli çalışmalarla hazırladıkları doğal pekmezleri satışa sunarak yöre kültürünü yaşatıyor.
Bitlis’in Hizan ilçesine bağlı Akşar köyünün Kılavuz mezrasında üzüm hasadının ardından pekmez mesaisi başlıyor. Bölgede yetişen siyah üzümlerin bir bölümü sofralık olarak tüketilirken, ihtiyaç fazlası üzümler ise geleneksel yöntemlerle işlenerek pekmez haline getiriliyor.
Yıllardır devam eden üretim geleneği, özellikle sonbahar aylarında köylerde hareketliliğe neden oluyor. Hizan ilçesindeki 13 köyde sürdürülen pekmez yapımı, hem yöresel lezzetlerin korunmasına hem de geçmişten gelen kültürün yeni nesillere aktarılmasına katkı sunuyor.
Pekmez Yapımı Büyük Emek İstiyor
Geleneksel yöntemlerle hazırlanan pekmezin üretimi, üzümlerin toplanmasıyla başlıyor. Hasat edilen üzümler, havuzlarda çiğnenerek sıkılıyor ve suyu çıkarılıyor. Elde edilen üzüm suyu, maya olarak kullanılan beyaz toprakla karıştırıldıktan sonra kazanlarda ilk kaynatma işleminden geçiriliyor.
Daha sonra süzülen üzüm suyu, büyük kazanlara alınarak yaklaşık 5-6 saat boyunca kaynatılıyor. Uzun süren kaynatma işlemiyle kıvam alan üzüm suyu, pekmeze dönüşüyor.
Köylerin ortak alanlarında kurulan kazanlarda gerçekleştirilen üretim, yoğun emek ve sabır gerektiriyor. Üreticiler, dedelerinden öğrendikleri yöntemleri uygulayarak geleneksel pekmez yapımını günümüzde de sürdürüyor.
Kılavuz mezrasında üzüm pekmezi üreten Erkan Özer, bağların bakımından ürünün işlenmesine kadar bütün aşamaları geleneksel yöntemlerle gerçekleştirdiklerini belirtti.
Üzüm bağlarında budama ve çapalama işlemlerini doğal yöntemlerle yaptıklarını ifade eden Özer, sonbaharda topladıkları üzümleri köye getirerek sıktıklarını söyledi. Üzüm suyunu bidonlarda mayalanmaya bıraktıklarını aktaran Özer, bu aşamanın ardından şırayı kaynatma kazanlarına alarak pekmez elde ettiklerini kaydetti.
100 Kilogram Şıradan 35 Kilograma Kadar Pekmez
Üretimde elde edilen miktara da değinen Özer, yaklaşık 100 kilogram üzüm şırasından 30-35 kilogram pekmez üretildiğini belirtti. Hazırlanan pekmezin dinlendirildikten sonra kaplara doldurulduğunu ve satışa sunulduğunu ifade etti.
Özellikle kış aylarında sofralarda daha fazla yer bulan üzüm pekmezi, Hizan’ın geleneksel ürünleri arasında öne çıkıyor. Yöre halkının pekmezi öksürük ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı da kullandığını belirten Özer, yıllardır devam eden üretim sayesinde hem geleneksel lezzetlerin hem de kültürel mirasın yaşatıldığını dile getirdi
